Kendinden önce, kendine bakan bir varlık tasviri. Olması gerektiği haliyle değil de olabilirliğini taşıyacak surette. Dolayımlardan geçmemiş, imalardan münezzeh bir gönderme mekanizması olarak, gösterisi ve geçişliliği ne şekilde olursa olsun doğrusal ve saçaklı içeriğiyle tutarlı bir gönderi biçimi sanki. Ve anlatısı her şeye rağmen ve her şeyi alanına alabilecek kuvvetle sınırlandırılmış bir yapı. Rengârenk fakat siyah-beyaz belirginliğinde. Tayfın menzili kimi zaman onu aşacak olsa da özünde tayfı anlamlandıran sistematiğin önseli olarak önce-olan, ve bunu bizzat kendisi, sezgisel kesinlikle ve bilimsel kuşku ile ortaya koyan. Nedir bu bahsedilen? Yaratma güdüsü mü? Yoksa onu da içerir bir öz soruşturması mı?

Tereddüt ederek, devamlı ilerleyişi temel alıp pek nadir esleriyle minik duraklamalar yaratan ve bu yaratısı bağlamında zaman’ı masaya yatırmış özlük olan, yine de aynı devamlılık ve kararlılık ile soruşturmasına devam eden şey. Adının konulması onun varlığını anlamlandırabilmek değil, onu kalıplara yerleştirmeye çalışmak gibi haksız ve (ta iki bin yıl önceye uzanan) modern bir ahlaksızlık olacaktır. Bu halde süreci anlatma girişimi, anlatılan sürecin ne olduğunu değil, belki ne olduğuna değgin bir tutumda olmalıdır. Onun neliği, nasıl adlandırıldığı değil nasıl olduğu üzerinde durur.

Bu neliğin zamanla ilişkisi de onun kendi belirsiz-belirginliği, kararsız-kararlılığı ve kesinsiz-kesinliği gibidir. Zamana bağlılığın anlamı, ‘nasıl olduğu’nun aynı zamanda ‘nasıl olacaklığı’ ve kendi özünde esas lafzın ‘nasıl oluyor’ olduğunu gösterir. Bu tasavvur, belleğin kolektif ve bireysel niteliğine bakılmaksızın bir birikim içerir mi, bir noktadan fazlası mıdır, dahası içeriğinin farklı elemanlarının koordinatları zamana bağlanmış mıdır yoksa şu anda mı konumlanmıştır?

Bu meselede buharsı özdekliğinden elimizde tutamadığımız (tanımın sahibi) yerine zamana bağlanan varlıktan ya da şimdi’de var olandan bahsetmek yerinde olacaktır. Bizler anlamlandırmalarımızı bir sürerlilik temelinde ve belli ilişkiler doğrultusunda şekillendirebiliyorsak, söylem’in niteliğine yine bu ilişkiler ekseninde bakmamız gerekiyor. Şimdi’nin daima geçmişe devrilmesi ve gelecek’in daima (hayalî olarak) şimdiye evrilmesi, pozisyonların ve koordinatların sürekli değiştiğini gösterir. Bu halde söylem her farklı an için farklı niteliklere bürünecek, neliği olmasa da oluyor oluş’u daimi bir anlam değişikliğine tabî olacaktır. Neliğini daimi değişimin olumlanması olarak ortaya koyabilsek de oluyor oluş’unu kendi mahiyeti dışında okumak ancak an ile mümkündür. Bu ‘an’, kabul etmenin kaçınılmaz olduğu bellek’in ‘geçmiş’ ve ‘gelecek’iyle şekillenir, bu durumda söylemin şekillenişinin her farklı an için kökten farklı olduğu söylenemez. Yine de akışın kabulü, her bir an için sonuçların farklı değerlerde olduğunu ifade etmelidir. Bu halde her bir söylem, öz içerisinde yerini bulmuş yaratma ediminde, farklı anlarla muhatap olduğu müddetçe farklılaşabilir; fakat belleğin dahli kabul edilmiş olsa da etkisi daima tartışmalıdır.

Bir söylem ile peşinden gelen sonraki söylem, birbirlerine (bellek yüzünden) mutlak bir ilişki içerme zorunluluğu ile bağlanmış olsa da bu bağın ne kadar kuvvetli olduğu hakkında fikir yürütmek söz konusu değildir. Bu halde bir söylem ile onun hemen ardından gelen söylem birbirleriyle herhangi bir bağ ile bağlanabilir. Bu bağı sorgulayan kişi, söylemde belleğin an ile geçerli ilişkisini ortaya koyarak, bu ilişkiden yapacağı çıkarsama ile söylemler arasındaki ilişki hakkında fikir yürütebilir. Anlam an’a özgüdür. Onun belli bir an’da mevcut geçerliliklerin tümünün ifadesi, yani o an’ın gerçekliğinin fotoğrafı olduğunu söylemek pekala mümkündür. Böylece anlamı an’lamak olarak okumak ve söylemle zaman ilişkisi bağlamında ona ‘an(lam)’ demek yanlış olmayacaktır.
Bulunduğumuz ilk durum, ilk anki ilk konum, farkındalık içeren ilk durumumuzdur. Devinim her yeni halinde, her yeni konum için yeni bir söylem gerektirir. Kısaca devinimin olduğu yerde farklılık, farklılığın olduğu yerde söylem değişikliği olacaktır. Söylem değişikliğinin garantisi an’daki (konumu da içerir) değişiklikte, söylem değişikliğinin gücünün belirsizliğinin garantisi de an’ın geçmiş ve gelecekle olan bağının gücünün belirsizliğinde yatar.

Kısaca an(lam)ların değişirliği söylemlerin değişirliğinin onayıdır. Buradaki kesinlik ve belirsizlikler, zamanda olduğu gibi özde yahut onun içeriğinde bulunan yaratma güdüsünde (veya ediminde) de mevcuttur. Bu halde öz yahut yaratım zamana bağlı koşullar dahilinde anlaşılmak zorundadır. Şu an’da konumlanmış durum, anlama yüklediğimiz zaman-bağımlı anlamla anlam kazanacaktır. Bu halde yaratımın söylemi hakkındaki konuşmalar zamanın bağlanması ekseninde okunmak, sorgulanmak ve değerlendirilmek zorundadır.

_____________________
Yukarıdaki çalışma: Daniel Canogar, Sentience, 1999